پرسش و پاسخ دینی

تفاوت «ولایت مطلقه» با «دیکتاتوری»

اشاره: چندی است در این بخش، به پرسش‌های معارفی مخاطبان پرداخته، با مراجعه به منابع معتبر و استادان برجسته‏ این حوزه، پاسخ‌هایی مستند و البته با بیانی ساده برای شما خوانندگان عزیز فراهم می‎آوریم. با توجه به نزدیکی انتخابات مجلس خبرگان، محور مباحث موضوع «دین و سیاست» است و پرسش‌های مطرح شده درباره «حکومت اسلامی» خواهد بود. منتظر پرسش‌های ارزشمند شما، از طریق سامانه پیامکی به شماره ۳۰۰۰۷۲۳۰۹ هستیم.

کد خبر: ۷۱۳۶۲

سه‌شنبه - ۲۷ بهمن ۱۳۹۴ / 27 November 1394

عقیق: تضمینی وجود دارد که «مطلقه» بودن ولایت فقیه به دیکتاتوری منجر نشود؟
روز گذشته در همین بخش دیدیم که «ولایت مطلقه فقیه»، به معنی برخورداری فقیه از اختیارات لازم، برای اجرای احکام اجتماعی - حکومتی اسلام است و هم «شرط فقاهت»، رفتار او را به چارچوب احکام الهی محدود می‏کند و هم «شرط عدالت»، رفتار فقیه را تنظیم می‎کند.
آنچه در دیگر حکومت‌ها به دیکتاتوری منجر می‎شود، «استبداد به رأی» حاکم است؛ در حالی که در اسلام، نه تنها برای پیشگیری از وقوع استبداد در وجود حاکم، پیش‎بینی‏های لازم صورت گرفته و عدالت و تعهد به احکام شرع ـ آن‌هم نه فقط در هنگام گزینش رهبر، بلکه در طول عمر او تا آن زمان ـ به عنوان «شرط گزینش» او باید احراز گردد، بلکه «نظارت دایمی» بر او توسط معتمدان خبره‏ مردم ادامه خواهد یافت.
این سبب می‎شود که الگوی حکومتی اسلام، تفاوتی ماهوی با دیگر حکومت‌ها (که حتی برای حاکم مصونیت قضایی قائلند و اجازه رسیدگی به تخلفات او را در دوره حاکمیت نمی‎دهند) خواهد داشت. بنابراین در حكومت اسلامی، اقتدارِ حاكميت هست، ولى خودخواهىِ سلطنت نيست؛ جزم و عزم قاطع هست، اما خود‏رأيى و زياده‌طلبى نيست.
این مطلب در پاسخ حضرت امام خمینی (قدس سره) به منتقدانی که ولایت مطلقه را مساوی دیکتاتوری عنوان می‏کردند، بخوبی انعکاس یافته است: «اين‌هايي كه مي‏گويند، ديكتاتوري، اسلام را نمي‏فهمند... فقه اسلام را نمي‏دانند... فقيه اگر يك گناه صغيره هم بكند، از ولايت ساقط است. مگر ولايت يك چيز آساني است كه بدهند دست هر كس؟! اين‌ها كه مي‏گويند كه ديكتاتوري پيش مي‏آيد... اين‌ها نمي‏دانند كه حكومت اسلامي، حكومت ديكتاتوري نيست.
اسلام مقابل ديكتاتورها ايستاده و ما مي‏خواهيم كه فقيه باشد كه جلوي ديكتاتورها را بگيرد؛ نگذارد رئيس جمهور ديكتاتوري كند؛ نگذارد نخست وزير ديكتاتوري كند... نه اينكه بخواهيم ديكتاتوري درست كنيم؛ فقيه ‎می‎خواهد چه كند ديكتاتوري را! كسي كه زندگي عادي دارد و نمي‏خواهد اين مسایل [دنیایی] را، ديكتاتوري براي چه مي‏خواهد بكند؟ حكمفرمايي در كار نيست در اسلام.» (صحيفه نور، ج 11، ص 37)
اسلام هرچند با قيدها و شرط‏هايى كه براى حاكم اسلامى قرار داده، ضريب خطا و احتمال فساد وی كاهش مى‏يابد، با اين حال، نظارت همگانى امت بر حاكمان، بويژه از طریق عالمان و متفكران اسلامى ـ که در قالب مجلس خبرگان رهبری در ساختار نظام تعبیه شده ـ یک اصل پذيرفته شده است.
بنابراين همان‏گونه كه در ابتداى امر، كار مجلس خبرگان «كشف» و تشخيص فرد واجد شرايط مى‏باشد، در انتها هم كار مجلس خبرگان تنها «كشف» و تشخيص از دست دادن شرايط است و عزل، به صورت خودبه‏خود انجام می شود.
و اتّفاقا اين مسأله يكى از امتيازات و ويژگى‏هاى نظريه و نظام ولايت فقيه است كه به محض اينكه كوچك‏ترين خللى در شرايط لازم براى رهبرى به وجود بيايد، رهبر خودبه‎خود عزل مى‏شود و اعتبار و مشروعيتش را از دست مى‏دهد. (نگاهي گذرا به نظريه ولايت فقيه، آيت الله مصباح يزدي، ص 156)

پی نوشت:

برگرفته از کتاب «رهیافت ولایت فقیه» نشر اداره پاسخگویی آستان قدس رضوی، جلد 3
منبع:قدس