تأثیر دینداری در کاهش افسردگی

چهارمین نشست اساتید برجسته علوم انسانی اسلامی با محوریت روان‌شناسی اسلامی، پنجشنبه ۲۹ آذرماه در مرکز پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در شهر مشهد مقدس برگزار شد.

کد خبر: ۱۰۳۰۱۲

يکشنبه - ۰۲ دی ۱۳۹۷ / 02 October 1397

عقیق:چهارمین نشست اساتید برجسته علوم انسانی اسلامی با محوریت روان‌شناسی اسلامی، پنجشنبه ۲۹ آذر ماه در مرکز پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی در شهر مشهد مقدس برگزار شد.
در این نشست اساتیدی چون مهرداد کلانتری استاد دانشگاه اصفهان و رئیس کمیسیون روانشناسی اسلامی کنگره، حجت‌الاسلام عباسعلی شاملی رئیس انجمن روانشناسی اسلامی و مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، آیت‌الله سیدمحمد غروی استاد پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، سید محمدرضا تقوی استاد دانشگاه شیراز، باقر غباری بناب استاد دانشگاه تهران، حجت‌الاسلام محمدناصر سقای بی‌ریا معاون پژوهشی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره)، خسرو باقری استاد دانشگاه تهران، معصومه اسماعیلی استاد دانشگاه علامه طباطبایی، مهرداد کلانتری، محمدباقر کجباف و چند تن از اساتید برجسته دیگر این حوزه در این نشست حضور داشتند.

رشته روان‌شناسی اسلامی از رشته‌های با سابقه علوم انسانی اسلامی است

در ابتدای این نشست حجت الاسلام و المسلمین دکتر رضا غلامی مدیر مرکز پژوهش های علوم انسانی اسلامی صدرا با بیان اینکه رشته روان‌شناسی اسلامی جزو رشته‌های با سابقه علوم انسانی اسلامی است و همواره در حال گسترش است، اظهار کرد: این رشته سهل‌تر از سایر رشته‌ها راه خودش را برای بهره گیری روشمند از منابع دینی پیدا کرده و سوم اینکه این رشته نقش منحصر بفردی و اجتماعی انسان مسلمان دارد لذا از اولویت بیشری برای توجه و سرمایه گذاری برخوردار است.

رئیس مرکز پژوهش‌های صدرا افزود: روان‌شناسی اسلامی در کنار رشته تعلیم و تربیت اسلامی در سال‌های گذشته بیش از سایر رشته‌ها با میدان عمل درگیر شده و فرصت ظهور و بروز پیدا کرده است.

وی بیان کرد: اینکه حضور جدی روان شناسی اسلامی در میدان عمل علاوه بر اینکه که می‌تواند ظرفیت‌های منحصر به فرد روان شناسی اسلامی برای حل مسائل فردی و اجتماعی را نشان دهد، می‌تواند به شناسایی و رفع نقاط ضعف و خلاهای نظری و کاربردی روان شناسی اسلامی هم کمک قابل توجهی داشته باشد.

روان‌شناسی اسلامی با طرح مفاهیم در جامعه کاربردی می‌شود

مهرداد کلانتری استاد روان شناسی دیگر سخنران این نشست گفت: آیا روان شناسی اسلامی حلال تمام مشکلات جوامع اسلامی است یا خیر؟ این نوع تلقی یکی از موانع تحقق روان شناسی اسلامی است از آنجا که وضعیت کنونی روان شناسی در ایران مطلوب به نظر نمی‌رسد، روان شناسی اسلامی یکی از راه ‌های تحول در علم روان شناسی در ایران است و تحول به معنی حرکت از وضع موجود به سوی وضعیتی بهتر است.

وی افزود: در این زمینه لازم است مفاهیم دین اسلام و روان شناسی و رابطه آن‌ها با هم به طور اجمال مطرح شوند تا بتوان از نظریه به سوی پژوهش حرکت کرد و سرانجام روان شناسی اسلامی در ایران جنبه کاربردی پیدا کند. خوشبختانه روان شناسی در ایران در حال جان گرفتن است که در صورت هدایت، روان شناسی اسلامی در ابعاد نظری و کاربردی پیشرفت می‌کند.

علم‌النفس قابلیت طرح فلسفی دارد

خسرو باقری استاد فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه تهران هم در این نشست گفت: روان‌شناسی اسلامی اگر بخواهد تحقق پیدا کند از جنس تاسیس خواهد بود ولی مثل بقیه روان‌شانسی ها که زیرساخت فلسفی و زیر ساخت مبنایی دارند طبیعتا وامی است که روان‌شناس از یک نگرش و فرضیات خاصی دریافت می‌کند.

باقری با بیان اینکه روان‌شناسی اسلامی، نباید اختصاص به مسلمانان داشته باشد بلکه باید روان تمامی انسان‌ها را مورد مطالعه قرار دهد، تاکید کرد: روان‌شناسی اسلامی باید قابلیت آن را داشته باشد که همه انسان ها از جمله مومن و مشترک را مورد مطالعه قرار دهد و به تقسیم بندی های جنسی و سنی اختصاص نداشته باشد.

نفسِ انسان تمام عرصه‌های ذهنی، روانی و رفتاری او را پوشش می‌دهد

آیت‌الله سیدمحمد غروی عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه کشور هم در چهارمین نشست اساتید منتخب علوم انسانی اسلامی با موضوع «روان شناسی اسلامی»، اظهار کرد: روان شناسی اسلامی تلفیقی، تطبیقی و تاسیسی است و ضرورت دارد مکاتب و نظریه ها بر اساس متون فلسفی و جهان شناختی نقد و بررسی شوند.

عضو شورای عالی حوزه‌های علمیه کشور بیان کرد: «نفس» تمام عرصه‌های ذهنی، روانی، انگیزشی، رفتاری و … را پوشش می‌دهد و در نتیجه به نظر می رسد نفس بحث کاملی است.

پرداختن روان‌شناسان به مفهوم و قلمرو دین ضروری است

حجت الاسلام عباسعلی شاملی رئیس انجمن روان‌شناسی اسلامی هم در این نشست اظهار کرد: از ابتدای انقلاب اسلامی موضوعاتی که در باب روان شناسی اسلامی مطرح شده به نظریات پیشگامان این حوزه اکتفا شده و با توجه به اینکه نظریات این علم نشات گرفته از مبانی غرب است بنابراین قابل عرضه جهانی نیست و نیاز است تا در این زمینه تحقیق و بررسی بیشتری انجام شود.

وی افزود: تلاش برای اسلامی سازی دانش روان شناسی یا تولید دانش روان شناسی اسلامی از جمله محورهای مهم پژوهش است که از آغاز انقلاب اسلامی  از دغدغه‌های‌ اصلی صاحبان اندیشه و قلم در عرصه‌های علوم انسانی و اجتماعی بوده است

وی پرداختن به اصل دین، شناسایی مفهوم و قلمرو دین را برای همه روان شناسان ضروری دانست و گفت: به نظر می‌رسد اساتید حوزه و دانشگاه در نظریه با کمبود مواجه هستند از این رو پرداختن به متون دینی و اسلامی سازی روان شناسی یکی از ضروریات این حوزه به شمار می‌آید.

تعلقات دنیوی، از ریشه‌های شکل‌گیری بیماری‌های روان‌شناختی است

سیدمحمد رضا تقوی هم در چهارمین نشست اساتید منتخب علوم انسانی اسلامی به تبیین موضوع «تعلقات دنیوی؛ مفهومی کلیدی برای تبیین سلامت و اختلال های روان شناختی» پرداخت و عنوان کرد: اخیراً اهمیت متغیرهای دینی و تاثیر آن در سلامت روان به صورت روزافزون مورد توجه روان‌شناسان و متخصصان بهداشت روانی قرار گرفته، به نحوی که در مطالعات زیادی ارتباط دین و متغیرهای مرتبط با سلامت روان نشان داده شده است.

وی به تبیین گستره کاربرد مفهوم تعلق پرداخت و گفت: تعلقات دنیوی یکی از مفاهیم کلیدی است که در بحث انسان شناسی به مفهوم اعم آن می‌تواند تبیین‌گر بسیاری از کژرفتاری‌های فردی و یا اجتماعی باشد. همچنین این مفهوم دارای آن چنان ظرفیتی است که می‌تواند به عنوان یک عامل موثر در تبیین گستره وسیعی از اختلالات روانی مورد توجه قرار گیرد.

قلب نقطه‌ای میان نفس انسان و روح است

محمد باقر کجباف استاد گروه روان شناسی دانشگاه اصفهان در این نشست اذعان کرد: امروزه مطالعات متعددی توسط اندیشمندان و صاحب نظران در رابطه با مذهب و اهمیت آن در تأمین بهداشت روانی در کل دنیا صورت گرفته که بر اساس نظرات و یافته‌های آنها مذهب نقش اثرگذار و انکارناپذیری بر سلامت جسم، روان و دیگر ابعاد زندگی بشر دارد.

وی با بیان اینکه مفاهیم اسلامی، قلب مفهومی متافیزیکی است که حقیقت انسان‌ها را تشکیل می‌دهد، اظهار کرد: قلب نقطه‌ای میان نفس انسان و روح است؛ بدین شکل که قلب هر آنچه محصول نفس انسان است را جذب می‌کند و از سوی دیگر الهاماتی را از روح انسان دریافت می‌کند.

منابع دینی به توصیف و تبیین رفتار انسان در روان‌شناسی کمک می کند

حجت‌الاسلام ابوالقاسم بشیری عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره) دیگر سخنران این نشست با بیان اینکه می‌توان از منابع دینی به صورت روشمند مفاهیمی را استخراج کرد که ناظر به ساختار شخصیت انسان باشند و به دانش روان شناسی نیز در توصیف و تبیین رفتار کمک کند، گفت: از میان مفاهیم مربوط به شخصیت، مفهوم «ساختار» از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مفهوم ساختار، به جنبه‌های پایدار و مقاوم‌تر شخصیت اطلاق می‌شود.

روان‌شناسی طراز جمهوری اسلامی باید قابلیت تامین نیازها را داشته باشد

حجت‌الاسلام محمد کاویانی عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در چهارمین نشست اساتید منتخب علوم انسانی اسلامی با ارائه چارچوب اولیه برای روان ‌شناسی اسلامی (قرآن بنیان)، به عنوان یک مکتب روانشناختی بیان کرد: اگر بخواهیم علم روان شناسی را در طراز جمهوری اسلامی و سطح انقلاب اسلامی مطرح کنیم این علم باید قابلیت تامین نیازهای جامعه را داشته باشد

عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با بیان اینکه فرآیند اجتهاد سهم اساسی در فراهم سازی روان شناسی اسلامی دارد و خطوط کلی و اصلی آن را ترسیم می‌کند اظهار کرد: اصلی‌ترین و مهمترین نکته این است که مفاهیم اسلامی یکدیگر را نفی نمی‌کنند، بلکه همه بر محور خداشناسی قرار دارند.

مشکل اصلی روان‌شناسی اسلامی در سازمان روش‌شناسی آن است

عطاء‌الله رفیعی آتانی دبیر علمی چهارمین نشست اساتید منتخب علوم انسانی اسلامی هم در این مراسم مطرح کرد: باید روان‌شناسی اسلامی و ارتباطش با مجموعه علوم اسلامی پیدا شود. مشکل اصلی، سازمان روش شناسی از ابتدا تا انتهاست.

وی افزود: برای مفاهیم پایه و اساسی همانند فطرت که مفهوم فاخری دارد، باید پژوهش‌های عمیقی صورت گیرد و نقطه آغاز نظریه‌پردازی در حوزه روان‌شناسی اسلامی است. این مفاهیم واقعیت دارند. در حوزه انسان‌شناسی، بحث مهم روش شناسی است و با این روش‌ها می‌توانیم به روان‌شناسی اسلامی متعارف برسیم.

توسعه روان‌شناسی اسلامی در مراکز آموزشی، عامل تعمیق پژوهش‌ها

دیگر سخنران این نشست حجت الاسلام و المسلمین مسعود آذربایجانی بود. وی در این مراسم اظهار کرد: مکتب روانشناسی اسلامی در جهت مبانی، مسائل، پژوهش‌ها، مدل‌ها و نظریه‌ها و منابع متون درسی به حداقلی از بلوغ نائل شده که می‌تواند رسما اعلام وجود کند. در حوزه روش شناسی و نظریه پردازی بر اساس آموزه های اسلام نیازمند مطالعات و پژوهش های بیشتری هستیم.

وی افزود: در خصوص دیدگاه‌های متفاوت در حوزه روان‌شناسی اسلامی یک رقابت علمی می ‌تواند دستاوردهای خود را عرضه کنند تا از آنها یک دیدگاه به برتری آشکار دست یابد. با توجه به زمینه های فعلی لازم است پایان نامه‌ها و پژوهش های ملی در حوزه روانشاسی اسلامی متمرکز شود تا ادبیات علمی آن پربارتر شود.

تأثیر دینداری در کاهش افسردگی

حجت الاسلام حمید رفیعی هنر، عضو هیئت علمی گروه روان‌شناسی دانشگاه قرآن و حدیث هم در این مراسم تصریح کرد: طبق تحقیقات پژوهشگران متغییرهای میانجی همچون دینداری، موجب ایجاد رفتارهای سالم، کاهش افسردگی، حمایت اجتماعی و امید بخشی  در زندگی افراد می‌شود.

رفیعی هنر با اشاره به رابطه دینداری و افسردگی بیان کرد: رابطه این دو همواره یکی از مسائل چالش برانگیز است و طبق پیش‌بینی‌ها افسردگی به عنوان دومین اختلال ناتوان کننده جهان تبدیل شده است.

همچنین باقر غباری بناب عضو هیات علمی دانشگاه تهران هم در این مراسم گفت: از دیدگاه روان‌شناسی، معراج یک حرکت متعالی است که از پایین‌ترین قسمت نفس انسانی شروع می‌شود و به‌ تدریج به‌سوی متعالی شدن، رسیدن به محضر حق و آراسته شدن به اسماء الهی به پیش می‌رود. این مسیر حرکت در نوشته‌های فیلسوفان و عرفای اسلامی نیز بیان شده است. به‌عنوان مثال ابوعلی سینا این حرکت رو به بالا را در تمثیل عرفانی خود تحت عنوان «حی بن یقظان» به زیبایی ترسیم کرده است.

وی «تفکیک خودآگاهی از ناخودآگاهی و تفکیک علم لدنی از علم تحصلی»، «مرحلۀ پدیداری عشق و عرفان در حوزۀ خودآگاهی؛ قلب به‌‌عنوان کانون اندیشیدن»، «تشکیل پیوند بین عشق و عقل»، «تشکیل خودآگاهی جهانی و شعور کیهانی در انسان و آگاهی از علوم پنهانی»، « ایجاد آمادگی و زمینه‌ای برای شکوفایی و تشکیل خودآگاهی اخلاقی»، «تشکیل خودآگاهی اخلاقی و دریافت ده فرمانی» و «رسیدن به مقام وحدت و فنا شدن کثرت در وحدت» را از مقام‌های هفت آسمان دانست.

منبع:فارس