قطره ای از دریا؛

دلیل نامگذاری سوره آل عمران به این نام چیست؟

سوره آل ‏عمران داراى دویست آیه است و آیات آن از یك نظام و هماهنگى خاصّى برخوردارند. این سوره در مدینه نازل شد و نزول آن زمانى بود كه نداى دعوت اسلام در جهان آن روز بلند و دشمنان حساس و گوش به زنگ شده بودند.

کد خبر: ۱۰۰۲۸۷

شنبه - ۰۷ مهر ۱۳۹۷ / 07 July 1397

عقیق:استاد محسن قرائتی در تفسیر نور به ارائه «نکات ناب» و «پیام های زیبای آیات قرآن کریم» پرداخته که این خبرگزاری ضمن انتشار سلسله ای تفسیر این آیات در قالب مجموعه «قطره ای از دریا»، در این نوشتار آیه 1، 2 و 3 سوره مبارکه آل عمران را ارائه می نماید.
* آيه 1:       الم

* ترجمه:       الف لام میم‏

* نکته ها

در جلد اوّل تفسیر، درباره ‏ى آیه «بِسم اللّه الرّحمن الرّحیم» گفته شد كه از جایگاه خاصّى برخوردار و خود، آیه ‏اى مستقل است. گفتن آن در اوّل هر كار سفارش شده و تكرار آن در ابتداى هر سوره، نشانه‏ ى اهمیّت آن است. «بسم ‏اللَّه» مخصوص اسلام نیست و پیامبران دیگر نیز این آیه را با همین عبارت بكار برده ‏اند. اینكه «بسم ‏اللَّه» با حرف «باء» شروع شده كه به معناى استمداد و كمك ‏خواهى است، نشانه ‏ى آن است كه بدون خواست و اراده او هیچ‏ كارى صورت نمى ‏گیرد.

استعانت از خدا، یعنى كمك گرفتن از تمام صفات او. او رحمن و رحیم است و چشم امید ما به رحمت اوست، رحمتى گسترده و عمومى براى این جهان و آن جهان. آرى! دیگران یا رحم ندارند و یا رحمشان محدود به افراد خاص و یا زمان و مكان خاصّى است و هدفشان از رحم كردن بازگشت آن است، نظیر علفى كه به حیوان یا دانه ‏اى كه به مرغ مى ‏دهند تا از او بهره‏ مند شوند. رحمتى گسترده و ابدى براى همه بدون قصد بازگشت مخصوص خداوند است. پس از چنین خداى رحمان و رحیمى استمداد كنیم و بگوییم: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم»

چنانكه در سوره ‏ى بقره ذكر شد «الم» از حروف مقطعه است. شاید مشهورترین و بهترین نظر درباره حروف مقطعه همین باشد كه بگوییم رمزى است میان خدا و پیامبرش.[1] و یا اعلام این موضوع باشد كه قرآن، كلام الهى نیز از همین حروف الفبا تألیف یافته، ولى با این حال معجزه است. اگر شما هم مى ‏توانید از همین حروف، كتابى همچون قرآن بیاورید. همان ‏گونه كه قدرت الهى از خاك، انسان مى ‏آفریند ولى بشر از خاك، سفال و آجر و كوزه مى ‏سازد. این تفاوت قدرت الهى با قدرت بشرى است.

حروف مقطّعه «الم» در ابتداى شش سوره بقره، آل‏ عمران، عنكبوت، روم، لقمان و سجده آمده است.

1) امام صادق علیه السلام فرمودند: «الم» در اوّل سوره آل‏ عمران، رمز این جمله است: «اَنا اللّه المجید» یعنى منم خداى مجید. تفسیر نورالثقلین، ج‏1، ص 309.

* توضيحات

سیماى سوره آل ‏عمران‏

چنانكه در تفسیر المیزان آمده است، عدّه‏اى از مسیحیان منطقه‏ ى نجرانِ یمن، براى شنیدن سخنان پیامبر به مدینه آمدند كه هشتاد و چند آیه اوّل این سوره براى توضیح معارف ‏اسلام به آنان یكجا نازل گردید و با ماجراى مباهله به انجام رسید.

همچنین ماجراى جنگ اُحد و دعوت مسلمانان به صبر و پایدارى، در این سوره مطرح شده است. نام این سوره بر اساس آیات 33 و 35 آن مى‏ باشد كه ماجراى تولّد مریم فرزند عِمران را بیان مى‏ دارد؛ لذا مراد از آل‏ عمران در این سوره، حضرت مریم ‏علیها السلام و حضرت عیسى‏ علیه السلام مى ‏باشند، گرچه نام پدر حضرت موسى نیز، عمران بوده است.

* آيه 2

اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ

* ترجمه

خداوند كه معبودى جز او نیست، زنده و پاینده است.

* نکته ها

«قَیّوم» به كسى گفته مى ‏شود كه خود به دیگرى تكیه نداشته باشد، ولى دیگران به او تكیه دارند و یا قوام ‏بخش همه چیز است.

خداوند در آفریدن، تدبیر و تسلّط كامل دارد. عوامل و اسباب مادّى وسیله ‏ى پیدایش مى شوند، ولى مستقل نیستند و سبب بودنشان از خودشان نیست. موجودات دیگر، علم، حیات و قدرت مستقلّى ندارند. تنها او زنده ‏اى است كه زندگى هر موجود زنده وابسته به اوست.

در دعاى جوشن‏ كبیر مى ‏خوانیم: او قبل از هر زنده ‏اى زنده و بعد از هر زنده ‏اى زنده است. هیچ زنده ‏اى شریك او نیست و به كسى نیاز ندارد. جان همه‏ ى زنده ‏ها و رزق آنها به دست اوست. او زنده‏ اى است كه زنده بودن خود را از كسى ارث نبرده است.

* پيام ها

1- توحید، سرلوحه ‏ى كتب آسمانى است. «لااله الاّ هو»

2- شرط معبود شدن، داشتن كمالات ذاتى است و تنها خداوند است كه قائم به ذات خویش و بى‏ نیاز مطلق است. «الحىّ القیّوم»

* آيه 3

نَزَّلَ عَلَيْکَ الْکِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجيلَ

* ترجمه

او كتاب را به حقّ بر تو نازل كرد، كه تصدیق كننده كتاب ‏هاى پیشین است و (او بود كه) تورات و انجیل را فرو فرستاد.

* نکته ها

كلمه‏ى «تورات»، در زبان عِبرى به معناى شریعت و قانون است. تورات كنونى داراى پنج بخش به نام‏ هاى: 1- سِفر پیدایش 2- سِفر خروج 3- سِفر لاویان 4- سِفر اعداد 5 - سِفر تثنیه مى‏ باشد. از آنجایى كه در تورات شرح وفات و دفن حضرت موسى ‏علیه السلام مطرح شده، معلوم مى ‏شود كه این مطالب بعد از حضرت موسى جمع آورى شده است.

كلمه‏ى «انجیل»، ریشه یونانى دارد و به معناى بشارت است. انجیل نام كتاب مسیحیان است و قرآن هر كجا از آن نام برده، به صورت مفرد بیان كرده است، ولى امروزه در میان مسیحیان اناجیل متعدّد وجود دارد كه همه پس از حضرت عیسى علیه السلام و بدست یاران و پیروان او نوشته شده ‏اند. این اناجیل كه به نام خود آنان معروف است، عبارتند از: 1- انجیل مَتّى. 2- انجیل مرقس. 3- انجیل لوقا. 4- انجیل یوحنّا.

* پيام ها

1- آمدن كتب آسمانى، جلوه ‏اى از قیّومیّت خداست. «القیّوم نزّل علیك الكتاب»

2- نزول قرآن بر پیامبر، مربوط به شخصیّت او و تكریم خداوند از اوست. «نزل علیك الكتاب» كلمه «علیك» مقدّم بر كلمه «الكتاب» است.

3- قرآن از هرگونه باطلى مصونیّت داشته و منطبق با حقیقت است. «بالحقّ»

4- كتاب‏هاى آسمانى انبیا، مؤیّد یكدیگرند. «مصدّقا لما بین یدیه»

5 - تصدیق كتب آسمانى پیشین، عاملى براى وحدت خداپرستان و یكى از شیوه‏هاى دعوت دیگران است. «مصدّقاً»

6- تصدیق قرآن نسبت به تورات و انجیل، حقّى بزرگ بر ادیان سابق است، و گرنه با خرافاتى كه وارد تورات و انجیل شده، آسمانى بودن آنها به كلّى فراموش مى‏شد. «مصدّقاً»

7- با آنكه مراحل تربیت الهى، ابزار و دستورالعمل‏هاى آن در هر زمان و شرایط متفاوت بوده‏اند، ولى از آهنگ تكاملى و وحدت در هدف برخوردارند. «مصدقاً»